پێشنیازی یاسایی بۆ هێزە سیاسییەکانی کوردستان و نەتەوەکان لە ئێران بە پێی دوو ئەگەر

کوردی- فارسی- English
پێشنیازی یاسایی بۆ هێزە سیاسییەکانی کوردستان و نەتەوەکان لە ئێران بەپێی دوو ئەگەر
ئەگەری یەکەم: دامەزراندنی “ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئێران” (مۆدێلی گرێبەستی و یەکێتییانە)
ئامانج: پێناسەکردنەوەی پەیوەندیی سیاسی لەسەر بنەمای گرێبەست لە نێوان نەتەوە ئازادەکاندا.
١. دامەزراندنی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئێران (United States of Iran): گۆڕینی بنەڕەتیی پێکهاتەی سیاسی لە دەوڵەتێکی سادە و مەرکەزییەوە بۆ یەکێتییەک لە نەتەوە خاوەن سەروەرییەکان.
٢. دووبارە کێشانەوەی سنوورە نەتەوەیی-جوگرافییەکان (Redrawing National-Territorial Borders): دیاریکردنی سنووری ویلایەتەکان لەسەر بنەمای جوگرافیای مرۆیی، زمانەوانی و مێژوویی هەر نەتەوەیەک و هەڵوەشاندنەوەی دابەشکارییە کارگێڕییە سەپێندراوەکانی ئێستا (Nullification of Existing Administrative Divisions).
٣. فیدراڵیزمی نەتەوەیی ناهاوسەنگ (Asymmetric National Federalism): ناساندنی مافی تایبەت بۆ نەتەوە چەوساوەکان و چەسپاندنی ڕاشکاوانەی “مافی جودابوونەوەی یەکلایەنە” (Secession Clause) لە ئەگەری پێشێلکردنی بەندەکانی گرێبەستەکە لەلایەن ناوەندەوە.
٤. دابەشکردنی سەروەری و نەگوێزرانەوەی دەسەڵات (Non-Delegable Sovereignty Sharing): دابەشکردنی فەرمیی دەسەڵات؛ بە جۆرێک سەروەری لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتە نەتەوەییەکاندا دابەش بکرێت (Division of Sovereignty) و دەسەڵاتەکانی نەتەوەکان شیاوی گواستنەوە بۆ ناوەند نەبن.
٥. دیموکراسیی تەوافوقی (Consociational Democracy): جێگیرکردنی سیستەمی مافی “ڤیتۆ” بۆ هەر نەتەوەیەک لە بڕیارە ستراتیژی، ئەمنی و چارەنووسسازەکانی وڵاتدا.
٦. سەروەری بەسەر سەرچاوەکان و ئەمنییەتی ناوخۆیی (Sovereignty over National Resources & Local Security): خاوەندارییەتی و بەڕێوەبردنی ڕەهای هەر نەتەوەیەک بەسەر سامانی سەر زەوی و ژێر زەویی نیشتمانەکەی خۆیدا (Permanent Sovereignty over Natural Resources) و مافی پێکهێنانی “گاردی نەتەوەیی” تایبەت (Establishment of National Guard).
٧. فەرمییەتی زمانی نەتەوەیی (Official Status of National Language): فەرمییەتی تەواو و بێ مەرجی زمانی هەر نەتەوەیەک لە سنووری نەتەوەیی خۆیدا (Officialization of National Languages) لە هەموو ئاستەکانی خوێندن، دادوەری و کارگێڕیدا.
٨. دادپەروەریی ڕاگواستن و قەرەبووی پێکهاتەیی (Transitional & Structural Justice): دانپێدانان و گرتنەئەستۆی بەرپرسایەتی تاوانەکانی ڕابردوو، تەرخانکردنی بودجەی تایبەت (Affirmative Action) و گەڕاندنەوەی شکۆی فەرهەنگی.
ئەگەری دووەم: چەمکەکانی دەرچوون لە کاتی بنبەستی یاساییدا
ئامانج: پشتبەستن بە یاسا نێودەوڵەتییەکان بۆ تێپەڕاندنی بنبەست و وەدیهێنانی سەربەخۆیی نەتەوەیی.
١. مافی دیاریکردنی چارەنووسی نەتەوەیی (Right to National Self-Determination): بنەمای یاسایی نەگۆڕی ئیرادەی هەر نەتەوەیەک بۆ دیاریکردنی چارەنووسی سیاسی، ئابووری و فەرهەنگی خۆی.
٢. جودابوونەوەی چارەساز (Remedial Secession): ڕەوایی یاسایی بۆ سەربەخۆیی لە وەڵامی چەوسانەوەی سیستماتیک، نکۆڵیکردن لە مافە دیموکراتیکەکان (Denial of Internal Self-Determination) و پێشێلکاریی قورسی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن ناوەندەوە.
٣. هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی کۆمەڵایەتی (Nullification of the Social Contract): ڕاگەیاندنی کۆتاییهاتنی ڕەوایی پێکەوەژیان بەهۆی پێشێلکردنی بەردەوامی بەڵێنەکان و بەردەوامیی عەقڵییەتی مەرکەزییەت.
٤. مافی بەرگریی نەتەوەیی (Right to National Resistance): ناساندنی مافی بەرگریی ڕەوای هەر نەتەوەیەک (Right to Legitimate Defense) لە دژی دەستدرێژی بۆ سەر ماف، کەرامەتی مرۆیی و سنوورەکانی نیشتمانەکەی.
٥. سەروەریی نەتەوەیی خۆجێیی (Indigenous National Sovereignty): جەختکردنەوە لەسەر ڕەسەنایەتیی سەروەریی هەر نەتەوەیەک بەسەر خاکە مێژووییەکەیدا.
٦. یەکێتیی ئارەزوومەندانە (Voluntary Union): جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندیی سیاسی ڕێککەوتنێکی ئارەزوومەندانەیە و شیاوی هەڵوەشاندنەوەیە (Revocable Agreement).
٧. ڕیفراندۆمی دیاریکردنی چارەنووسی نەتەوەیی (National Self-Determination Referendum): جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە سندووقی دەنگدان تەنیا لە چوارچێوەی جوگرافیای هەر نەتەوەیەکدا شەرعییەتی هەیە (Territorial Validity) و دەنگدانی سەرتاسەری هیچ بایەخێکی یاسایی نییە.
تێبینییەکی زۆر گرنگ: هەر چەشنە ناچارکردنێک بۆ قبوڵکردنی “پاراستنی یەکپارچەیی خاک” وەک مەرجی پێشوەختە بۆ چوونە ناو وتوێژ و گفتوگۆ، لە ڕووی یاساییەوە بێبایەخە و هیچ ئیعتبارێکی نییە.

نەخشە: زۆر بەڕێز سلێمان چووکەلی

rojatlas@

پیشنهاد حقوقی به نیروهای سیاسی کوردستان و ملت ها در ایران با دو اولویت
اولویت اول: تأسیس “ایالات متحده ایران” (مدل قراردادی و اتحادیه‌ای)
هدف: بازتعریف پیوند سیاسی بر مبنای قرارداد میان ملت‌های آزاد.
۱. تأسیس ایالات متحده ایران (United States of Iran): تغییر بنیادین ساختار از دولت بسیط و متمرکز به اتحادیه‌ای از ملت‌های صاحب حق حاکمیت.
۲. بازترسیم مرزهای ملی-جغرافیایی (Redrawing National-Territorial Borders): تعیین مرزهای ایالتی بر اساس جغرافیای انسانی، زبانی و تاریخی هر ملت و نفی تقسیمات اداری تحمیلی کنونی (Nullification of Existing Administrative Divisions).
۳. فدرالیسم ملی نامتقارن (Asymmetric National Federalism): شناسایی حقوق ویژه برای ملل تحت ستم و قید صریح “حق خروج یک‌جانبه” (Secession Clause) در صورت نقض مفاد قرارداد توسط مرکز.
۴. تسهیم و تفویض‌ناپذیری حاکمیت (Non-Delegable Sovereignty Sharing): تقسیم رسمی قدرت؛ به‌گونه‌ای که حاکمیت میان دولت فدرال و دولت‌های ملی تقسیم شده (Division of Sovereignty) و اختیارات ملل غیرقابل واگذاری به مرکز باشد.
۵. دموکراسی انجمنی (Consociational Democracy): استقرار سیستم حق وتوی هر ملت در تصمیمات استراتژیک، امنیتی و کلان کشوری.
۶. حاکمیت بر منابع و امنیت بومی (Sovereignty over National Resources & Local Security): مالکیت و مدیریت مطلق هر ملت بر ثروت‌های سرزمینی (Permanent Sovereignty over Natural Resources) و حق تشکیل “گارد ملی” اختصاصی (Establishment of National Guard).
۷. رسمیت زبان ملی (Official Status of National Language): رسمیت کامل و بی‌قید و شرط زبانِ هر ملت در قلمرو ملی خود (Officialization of National Languages) در تمامی سطوح آموزشی، قضایی و اداری.
۸. عدالت انتقالی و جبران ساختاری (Transitional & Structural Justice): پذیرش مسئولیت جنایات گذشته، اختصاص بودجه‌های ویژه (Affirmative Action) و اعاده حیثیت فرهنگی.
اولویت دوم: مفاهیم برون‌رفت در صورت بن‌بست قانونی
هدف: استناد به حقوق بین‌الملل برای عبور از بن‌بست و تحقق استقلال ملی.
۱. حق تعیین سرنوشت ملی (Right to National Self-Determination): مبنای حقوقیِ خلل‌ناپذیر اراده هر ملت برای تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود.
۲. جدایی چاره‌ساز (Remedial Secession): مشروعیت استقلال در پاسخ به ستم سیستماتیک، انکار حقوق دموکراتیک (Denial of Internal Self-Determination) و نقض فاحش حقوق بشر توسط مرکز.
۳. ابطال قرارداد اجتماعی (Nullification of the Social Contract): اعلام پایان مشروعیت همزیستی به دلیل نقض عهدهای مکرر و استمرار ذهنیت مرکز.
۴. حق بر مقاومت ملی (Right to National Resistance): شناسایی حق دفاع مشروع هر ملت (Right to Legitimate Defense) در برابر تعرض به حقوق، کرامت انسانی و مرزهای سرزمینی‌اش.
۵. حاکمیت ملی بومی (Indigenous National Sovereignty): تاکید بر اصالت حاکمیت هر ملت بر سرزمین تاریخی‌اش.
۶. اتحاد داوطلبانه (Voluntary Union): تاکید بر اینکه پیوند سیاسی یک توافق ارادی و قابل فسخ (Revocable Agreement) است.
۷. رفراندوم تعیین سرنوشت ملی (National Self-Determination Referendum): تاکید بر اینکه صندوق رأی تنها در قلمرو جغرافیایی هر ملت معتبر است (Territorial Validity) و رأی‌گیری سراسری فاقد وجاهت حقوقی است.

نکتە بسیار مهم: هرگونە الزام آور خواندن “تمامیت ارضی” بە عنوان پیش شرط ورود بە مذاکرە و گفتگو، فاقد وجاهت و اعتبار حقوقی است.

Legal Proposal to Kurdish Political Forces and Nations in Iran: A Two-Tiered Strategic Framework
Priority I: Establishment of the “United States of Iran” (A Contractual and Union Model)
Objective: Redefining political association based on a formal treaty among free nations.

• Establishment of the United States of Iran: A fundamental structural shift from a unitary and centralized state to a union of nations, each holding inherent sovereignty.
• Redrawing National-Territorial Borders: Defining state borders based on the human, linguistic, and historical geography of each nation, resulting in the Nullification of Existing Administrative Divisions.
• Asymmetric National Federalism: Recognition of specific rights for oppressed nations, including an explicit Secession Clause in the event of a breach of contract by the central government.
• Non-Delegable Sovereignty Sharing: A formal Division of Sovereignty between the federal government and national governments, ensuring that the powers of the nations are non-transferable to the center.
• Consociational Democracy: Implementation of a mutual veto system for each nation regarding strategic, security, and major national decisions.
• Sovereignty over National Resources & Local Security: Absolute ownership and management by each nation over its territorial wealth (Permanent Sovereignty over Natural Resources) and the right to the Establishment of National Guard units.
• Official Status of National Language: Full and unconditional Officialization of National Languages within their respective national territories across all educational, judicial, and administrative levels.
• Transitional & Structural Justice: Official recognition of past crimes and systemic discrimination, the implementation of Affirmative Action (special budgetary allocations), and cultural restitution.
  Priority II: Exit Concepts in the Event of Legal Deadlock
  Objective: Invoking International Law to bypass political impasses and achieve national independence.
• Right to National Self-Determination: The inviolable legal basis for each nation’s will to determine its own political, economic, and cultural destiny.
• Remedial Secession: The international legitimacy of seeking independence in response to systemic oppression, the Denial of Internal Self-Determination, and gross violations of human rights by the center.
• Nullification of the Social Contract: Declaring the end of the legitimacy of political coexistence due to repeated breaches of covenant and the persistence of a colonial mindset at the center.
• Right to National Resistance: Recognition of the Right to Legitimate Defense for every nation against infringements upon its rights, human dignity, and territorial integrity.
• Indigenous National Sovereignty: Emphasis on the primordial sovereignty of each nation over its historical homeland as an inherent right.
• Voluntary Union: Stressing that political association between nations is a voluntary and Revocable Agreement.
• National Self-Determination Referendum: Insisting that any ballot regarding self-determination holds Territorial Validity only within the geography of the specific nation; a nationwide referendum on the fate of individual nations is legally void.

Crucial Note: Any attempt to impose “Territorial Integrity” as a mandatory prerequisite for entering negotiations or dialogue is legally invalid and lacks any jurisdictional authority.