گزه، گزی، گز، گغنی، روایتی از همزیستی تاریخی مسالمت آمیز؟!

Image default
گزیده یادداشت

گزه، گزی، گز، گغنی
روایتی از همزیستی تاریخی مسالمت آمیز؟!
همه ی ما این واژه را می شناسیم و به عنوان یک کورد، دستکم یک بار در زندگی به کار برده ایم.
ریشه ی این واژه، “گزیت” است. در تعریف گزیت آمده است:
این واژه در پهلوی به معنای مالیات سرانه بوده است و حداقل تاریخ آن، به عصر ساسانیان بازمی گردد.
نیز آمده است:
گزیت‌ (فارسی به انگلیسی): tribute
گزیت (لغت نامه دهخدا): گزیت . [ گ َ / گ ِ ی َ / گ َ ] (اِ) (معرب آن جزیه است ) از لغت های آرامی است که دیرگاهی است در زبان فارسی درآمده . (هرمزدنامه ص 14، فاب 1 ص 224) (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). زری باشد که حکام هر ساله از رعایا میگیرند و آن را خراج هم میگویند. (برهان ) (آنندراج ) (جهانگیری ). گزید :
گزیتش [گشتاسب ] بدادند شاهان هم …ادامه مطلب…
گزیت (فرهنگ عمید): باج و خراج؛ مالیاتی که مسلمانان از کفار و اهل ذمه می‌گرفتند؛ جزیه: گهش خاقان خراج چین فرستد / گهش قیصر گزیت دین فرستد (نظامی۲: ۱۰۸).
گزیت (فرهنگ فارسی هوشیار): (اسم) ‎ – 1 پولي که پادشاهان و حکام همه
ساله از ملوک زير دست و رعايا مي گرفتند.
****
گز مەکە، گزی مە، گغنی مەکە، گزەون
کوردها هنگام بازی و سرگرمی -به ویژه در بازی تخته نرد- از این واژه، فراوان استفاده می کنند و با به کاربردن آن، از هم بازی خود می خواهند که تقلب نکند، بر سر او کلاه نگذارد، منصفانه و بر اساس قواعد بازی کند و یا خود متعهد می شوند که گزی و گز و گزه و گغنی نکنند.
همجنانکه می دانیم واژگان و کاربرد آنها، دامنه ی گسترده ای در تاریخ دارند و هنگامی که وارد زندگی اجتماعی روزانه و محاوره و فرهنگ عمومی می شوند به معنای گستردگی تاثیر و نفوذ آنها بر جامعه بوده است.
کوردها پرداخت “گزیت” را به سلاطین و حکام چه -در پیش از اسلام و چه پس از آن-، ستمی می دانستند که از طرف حاکم و والی و شاه، بر آنها روا داشته می شد و چنان بر آنها سنگینی می کرده است که به تدریج، وارد فرهنگ عمومی شده و به عنوان ستم، بی عدالتی، بی قاعدگی و…شناخته می شود.
می توان از این واژه، به روابط میان کوردها با سلاطین و حکام اشاره ورزید که این رابط ه با توجه به بار معنایی واژه، به هیچ عنوان یک همزیستی از نوع مسالمت آمیز و نیز تاریخی نبوده و با کمی تدقیق بیشتر و وارد کردن دیگر پارامترها، یک رابطه ی فرادستی-فرودستانه بوده است. حال می خواهید این رابطه را رابطه ی استعمار-استعمارگر و یا رابطه ی اشغالگر-تحت سلطه بنامید.
آنچه هست این رابطه هرگز همزیستی مسالمت آمیز تاریخی نبوده است….

Related posts

خاستگاه کوردها (15)

بهزاد خوشحالی

کردها

بهزاد خوشحالی

حزب دمکرات کردستان ایران، حزب دمکرات کردستان، ضرورت تغییر رویکرد به “مدیریت تعارض سازمانی”

خاورمیانه، به سوی “جنگ همه علیه همه”….

بهزاد خوشحالی

یادداشت

بهزاد خوشحالی

میدان نبرد مدرن

هەڵە نەکەن؛ ڕێی ڕۆژهەڵات بە باشوور و باکووردا تێناپەڕێت

چرا ذهنیت ایرانی نمی تواند از حقوق ملیت ها دفاع کند

بهزاد خوشحالی

جهان مجازی، جهان واقعی، تعامل دو جهانی، ملت بدون دولت، استقلال

دیدگاه خود را بنویسید