احمق نیستند، از اندیشیدن ناتوان مانده اند
“هانا آرنت” پژوهشگر نظام های تمامیت خواه، در کتاب “اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی” در تشریح محاکمه ی آیشمن، به مسایلی اشاره می کند که تقریبا تمامی آنها را می توان در آنچه امروز در ذهنیت “دیگری” می گذرد و به زبان و عمل درمی آید نشان کرد:
“با آنکه واقعیات بی نهایت هولناک بود اما شخص مرتکب نه هراس انگیز بود نه دیوانه. تنها ویژگی او در گذشته و در زمان دادرسی، واقعیتی منفی بود:
حماقت نبود، ناتوانی ذاتی و شگفت انگیز اندیشیدن بود. او در نقش جنایتکار بزرگ جنگی همانگونه ظاهر می شد که در رژیم نازی. پذیرش قواعدی کاملا مغایر، کوچک ترین دشواری برایش نداشت.”
آرنت در جای دیگری می گوید:
“به کاربردن عبارت های قالبی، جمله های ساخته و پرداخته، توسل به تعابیری معین با شیوه هایی قراردادی و یکنواخت، از لحاظ اجتماعی این نقش را دارند که از انسان در برابر واقعیت، در برابر مقتضای اندیشه که وجود رخدادها و واقعیت ها سبب می شود صیانت کنند.”
“…و هرگاه ناگزیر با موقعیتی روبرو می شد که آن عبارات دیگر کاربردی نداشت خود را می باخت.”
****
بی گمان، احمق نیستند بلکه از اندیشیدن ناتوان مانده اند. البته این موضوع دلایل فراوان دارد که یکی از آنها ایدئولوژی آیینی با تفسیر به رای “و نجعلهم الوارثین” و آن دیگر، ازلی نمایی و ابدی خوانی مرزهای سرزمینی است که به حماسه و اسطوره (اگر بتوان نام اسطوره بر آن نهاد) نیز آلوده است. آنها همچنین قواعدی را پذیرفته اند که تنها با خودشان مغایر نیست.
دو دیگر آنکه این عبارت های قالبی را تقریبا در همه -بدون مرزبندی این سو و آن سو-می توان سراغ گرفت و به ویژه در برخورد با مساله ی ملت ها و ویژه تر در مواجهه با ملت کورد، این جمله های ساخته و پرداخته، چه سان، آن ها را در برابر واقعیت ها، به مقاومت می کشاند.
و سرانجام آنکه به زودی رنگ باختن ایشان را پس از بی کاربرد شدن عبارت های قراردادی و یکنواخت، به نظاره خواهیم نشست….
برای مطالعه ی بیشتر: ر.ک به:
اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی، هانا آرنت، ترجمه ی عباس باقری
ساختن ترس، از ساختن دیوار آسان تر است
روزی که همه چیز، درست، سرجای خودش قرار داشت
