کوردی- فارسی
دکتۆر قاسملوو پراگماتیست نەبوو
پراگماتیست لە پێناسەدا ئەم تایبەتمەندییانەی هەیە:
بەدوای زانیاری پراکتیکیدا دەگەڕێت کە سوودی خێرای هەبێت،
بە ئاسانی ئەو تیۆرییانە قبووڵ دەکات کە پێدەچێت سوودبەخش بن لە ڕوونکردنەوە یان پێشبینیکردنی جیهان،
“جۆرج پاتۆن” دەڵێت: لە ڕوانگەی پراگماتیزمەوە پلانێکی باش کە ئێستا بە شێوەیەکی توندوتیژانە جێبەجێ بکرێت باشترە لە پلانێکی نایاب کە هەفتەی داهاتوو جێبەجێ بکرێت،
پراگماتیست دەتوانێت بڕوا بە شتێک بکات کە ڕاستە بەبێ ئەوەی پێویستی بە حەقیقەتێکی گشتگیر هەبێت،
پراگماتیستەکان مەیلیان هەیە خۆیان لە سیستەمی لۆژیکی فەرمی بەدوور بگرن کە مامەڵە لەگەڵ ڕاست و هەڵەدا دەکەن،
پراگماتیستەکان لەگەڵ شهوود و پرۆسەکانی تری بیرکردنەوە کە لەسەر بنەمای هیچ لۆژیکێکی ناسراو نین تەبان،
بە پێی ڕێبازی پراگماتیستی، تەنیا بیرۆکەیەک یان ئایدیایەک بەهای هەیە لە پێشبینیکردنی جیهاندا، جا چ لە لۆژیکی پشتەوەی تێبگەیت یان نا،
پراگماتیستەکان ڕاستی و حەقیقەت لە ڕووی ئەو ئەنجامە پراکتیکییەوە دەبینن کە بەرهەمی دەهێنێت،
پراگماتیستەکان بیرۆکە کۆنەکان فڕێ دەدەن کاتێک بەهای بیرۆکەیی لەدەست دەدەن و بیرۆکەی نوێ کاتێک کە سوودمەند دەبن قبوڵ دەکەن،
پراگماتیزم باوەڕى بە تەنها پێوەندی لەگەڵ هۆکارگەرایی هەیە،
ئەزموون بیرۆکەی سەرەکییە لە پراگماتیزمدا،
لە ڕوانگەی پراگماتیزمەوە هیچ بەهایەکی ڕەها لە ژیاندا بوونی نییە،
لە پراگماتیزمدا باوەڕ بە بەها هەمیشەییەکان نییە،
لە پراگماتیزمدا کردار واقیعییە و بیرۆکەکان ئامرازن،
لایەنی سوودگەرایی لە پراگماتیزمدا لایەنی باڵاترە.
جگە لەم لایەنانە، پراگماتیزم گرینگی بە ناوچە خۆڵەمێشییەکان و ڕاستییە بەشەکییەکان دەدات، جەخت لەسەر تاقیکردنەوە دەکاتەوە، گرینگی دەدات بە تێکەڵکردنی واقیعەکانی مرۆڤ وەک تێگەیشتنەکان و بیروباوەڕەکان و ڕەفتار و هەست و سۆز و لای ئەو ڕابردوو بەهایەکی کەمی هەیە و ئێستا و داهاتوو گرینگترە.
**** .
چاوخشاندنێک بە ژیان و هزر و کردار و خەبات و قسەکانی دوکتور قاسملوو بەسە بۆ ئەوەی بزانین پراگماتیست نەبووە و نابێ بە کەمکردنەوەی وەزن و ناوەرۆکی وشەکە بۆ “کردار گەرایی” ڕێبەری کورد بۆ ئەم بۆچوونە بگەڕێنینەوە و بەوە بیبەستینەوە. ڕەنگە نزیکترین وەرگێڕان لە وشەی پراگماتیزمەوە “ڕەسەنایەتی کردار” بێت، کە ئەویش کەموکوڕی خۆی هەیە بۆ پێناسەکردنی وردی پراگماتیزم.
خاڵێکی تر ئەوەیە کە کاتێک پاشگری “ئیست” (ist) یان “ئیزم” (ism) دەدەین بە کەسێک یان ڕوانگەیەک و تیۆرێک، ئاماژەیە بۆ تەواوی ڕێبازی فیکر و کردار لەو چوارچێوەیەدا و ئەوەی کە وەک نموونە دوکتور قاسملوو، لە بەشێک یان ماوەی کورت لە ژیانی سیاسیدا، ئەو ڕەفتارگەلێکی هەبوو کە لە پراگماتیزمەوە نزیک بوو، ئەمەش بە واتای ئەوە نایەت کە پراگماتیست بووە.
بە پراگماتیست ناوهێنانی قاسملوو، گەورە کردنەوەی ئەو نییە.
دکتر قاسملو پراگماتیست نبود
پراگماتیست در تعریف، دارای این ویژگی ها است:
بە دنبال دانش عملی است کە فورا مفید است،
بە راحتی، نظریەای را کە در توضیح یا پیش بینی جهان، مفید بە نظر می رسد بیشتر می پذیرد،
جورج پاتون می گوید: از نگاە پراگماتیسم، یک طرح خوب کە اکنون با خشونت اجرا شود بهتر از یک طرح عالی است کە هفتە آیندە اجرا شود،
یک پراگماتیست می تواند چیزی را درست بداند بدون اینکە نیازی بە صحت جهانی داشتە باشد،
پراگماتیست ها تمایل دارند از سیستم های منطقی رسمی کە مربوط بە درست و نادرست هستند اجتناب کنند،
پراگماتیست ها با شهود و سایر فرآیندهای فکری کە مبتنی بر هیچ منطق قابل شناسایی نیستند دوست هستند،
بر اساس رویکرد پراگماتیستی، یک ایدە در پیش بینی جهان، دارای ارزش است چە منطق پشت آن را بفهمید یا نە،
پراگماتیست ها حقیقت را بر حسب آنچە نتایج عملی ایجاد می کند می بینند،
پراگماتیست ها با از دست دادن ارزش یک ایدە، ایدەهای قدیمی را کنار می گذارند و با مفید شدن، ایدەهای جدید را می پذیرند،
پراگماتیسم معتقد بە همبستگی صرف با علیت است،
تجربە، ایدە اصلی در پراگماتیسم است،
از نگاە پراگماتیسم، هیچ ارزش مطلقی در زندگی وجود ندارد،
در پراگماتیسم، اعتقادی بە ارزش های دائمی وجود ندارد،
در پراگماتیسم، عمل، واقعی است و ایدەها ابزار هستند،
جنبە فایدەگرایانە در پراگماتیسم، جنبە برتر است.
در کنار این جنبەها، پراگماتیسم، بە مناطق خاکستری و حقایق جزیی اهمیت می دهد، بر آزمایش تاکید می کند، بە ترکیب واقعیت های انسانی مانند ادراکات، باورها، رفتارها و احساسات، اهمیت می دهد، و نزد او گذشتە، ارزش کمی دارد و حال و آیندە، مهمتر است.
٭٭٭٭
نگاهی بە زندگی و اندیشە و اقدام و مبارزات و سخنان دکتر قاسملو کافی است کە بدانیم او پراگماتیست نبودە است و نباید با تقلیل گرایی واژە بە “عملگرایی”، رهبر کورد را منتسب بە این دیدگاە کرد. شاید نزدیکترین ترجمە بە واژە پراگماتیسم، “اصالت عملگرایی” است کە این نیز کاستی های خود را برای تعریف دقیق دارد.
نکتە دیگر آنکە وقتی پسوند “ist” یا “ism” را بە یک شخص یا یک نگاە و نظریە می دهیم ناظر بە کلیت مسیر اندیشە و اقدام در آن چارچوب است و اینکە بە عنوان نمونە، دکتر قاسملو در مقطع یا دورەهایی کوتاە از زندگی، رویکردی داشتە است کە بە پراگماتیسم نزدیک بودە است بە معنای پراگماتیست بودن او نمی تواند باشد.
پراگماتیست نامیدن قاسملو، بزرگ کردن او نیست.
