هاوسەنگی عەقڵ و سۆز لە مەسەلەی نیشتمانیدا

هاوسەنگی عەقڵ و سۆز لە مەسەلەی نیشتمانیدا
بەشداریکردن لە دیموکراسی و پرسی نەتەوەیی پێویستی بە هاوسەنگی لە نێوان عەقڵ و سۆزدا هەیە. کاتێک هەستەکان زۆر نزم دەبن، سیاسەت دەبێتە یارییەکی وشک، بەڵام کاتێک هەستەکان بەتایبەتی هەستەکانی ترس و توڕەیی و ڕق، بەبێ تەحەدای عەقڵ حوکم دەکەن، گفتوگۆی سیاسی دەبێتە بۆشایی.
ڕاستی سۆزداری پێویستی بە بەڵگەی زانستی نییە. هەستێک ڕاستە کاتێک کەسێک بەڕاستی هەستی پێدەکات. ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی درۆ و دژایەتییەکان شوێنکەوتووانی بێزار ناکەن، یان بۆچی لایەنگرانی پرسێک دەتوانن “شارەزا” وەک زاراوەیەک خراپ بەکاربهێنن.
تا دێت لە سەرانسەری جیهاندا، نزیکەی هەموو شرۆڤە سیاسییەکان بە شێوەیەکی نەرێنی لە دەوری بێگانەپەرستی و بە شێوەیەکی ئەرێنی لە دەوری ناسیۆنالیزم ڕێکخراون. ئایین و چین کە سەردەمانێک بریکاری بەهێزی بەشداری سیاسی جەماوەری بوون، تادێت کاریگەری خۆیان لەدەست دەدەن. خەڵکی ئەمڕۆ بەزەحمەت دەتوانن گوزارشت لە ململانێ چینایەتییەکانی دەیەکانی پێشوو بکەن و ناوەندە ئایینییەکان ئەندامانی کەمتریان هەیە. بە کردەوە تاکە شوناسی کۆمەڵایەتی ماوەتەوە کە هەم مانایەکی سیاسی هەبێت و هەم هەڵگری هەست و سۆزی بەهێز بێت، پرسی نەتەوەییە.
لە جیهانێکدا کە بە جیهانگیری و یەکگرتن و ترانس ناسیۆنالیتی و کۆچکردن و پەنابەران و تیرۆر تایبەتمەندە، زۆر کەس پێیان وایە ناسنامەی نەتەوەیی زیاتر بەرچاو و سۆزداری بووە.
ئەگەر مافەکان بەرهەمی عەقڵ بن، هەمیشە لە نێوان نەتەوە جیاوازەکاندا لێکچوون دەدۆزرێتەوە و تەنیا لە حاڵەتێکدا کە مافەکان وەک بەشێک لە دەروونی نەتەوەیی و لە دەرەوەی دەستی گفتوگۆی عەقڵانیدا هەژمار بکرێن، ئەوا لە سەرانسەری وڵاتاندا دەبنە شتێکی وەرگێڕان نەکراو.
ڕوانگەی “ماف” پەیوەندییەکی سەیر و سەمەرەی لەگەڵ چەمکی “نیشتمانپەروەری دەستوری”ی ئەڵمانیا هەیە. ئەم چەمکە وەڵامێکی گرنگی دایەوە بۆ ئەو پرسیارە بەپەلەیەی ئەڵمانییەکان دوای جەنگی جیهانی دووەم:
چۆن مرۆڤەکان وڵاتی دایکی خۆیان خۆش بوێت و بەها مرۆییەکانی ئەو دامەزراوە و داب و نەریتانەی کە خاکەکەیان دەیگرێتەبەر بە پشتبەستن بە هۆکاری عەقڵانی بەهایان پێبدات. ئەمە بۆ میللەتی کورد زۆر گرنگە.
هۆکارە سیاسییەکانی بەکارهێنانی بەهێزی ناسنامەی نەتەوەیی، شتێکیان دابین کردووە کە وەڵامی هەستی قووڵی سەربەخۆیی و سەقامگیری دەداتەوە.
نابێ هاوسەنگی نێوان عەقڵ و سۆز لەدەست بچێت بۆ ئەوەی هەستی ترس و توڕەیی و ڕق و کینە ببێت بە تەحەدا بە هەر هۆکارێک کە ببێتە هۆی گفتوگۆیەکی سیاسی کە بە شێوەیەکی مەترسیدار نزیک بێت لە بۆشایی یان دابەشبوونێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی نوێ دروست ببێت.
هەمیشە هەستە گەرمەکان توانای کاریگەرییان هەیە لەسەر عەقڵی سارد و عەقڵ و تەنانەت ڕق و کینە لە دژی عەقڵانیەت بورووژێنن.
سەرکەوتنمان تەنها کاتێکە کە هەست و عەقڵ چانسی کارکردنیان هەبێت پێکەوە.
پرسی نەتەوەیی کورد و تیشک خستنە سەری بەردەوام لە لایەن بریکارە سیاسییەکانەوە گەرەنتی هاوکاریی عەقڵ و سۆزەکانە.
هەرگیز نابێت ئەم پرسە بکرێتە قوربانی هەندێک لە بەرژەوەندی یان مەسڵەحەتی کورتخایەن.
Verfassungspatrotismus
ئەم وتارە بخوێنەوە:
Balancing reason and emotion in Democracy, Colin Crouch, 2017
—-
تعادل عقل و احساس در مسالە ملی
مشارکت در دموکراسی و مسالە ملی، مستلزم تعادل بین عقل و احساس است. وقتی احساسات خیلی کم باشد سیاست به یک بازی خشک تبدیل می شود اما زمانی که احساسات و به ویژه احساسات ترس، خشم و نفرت، بدون چالش عقل حکمفرما می شود بحث سیاسی به خلاء تبدیل می شود.
حقیقت عاطفی، نیازی به شواهدی از نوع علمی ندارد. یک احساس، زمانی درست است کە کسی واقعا آن را احساس کند. این توضیح می‌دهد که چرا دروغ‌ها و تناقض‌ها باعث ایجاد مزاحمت برای پیروان نمی‌شود یا اینکه چرا مدافعان یک موضوع، می‌توانند از “کارشناس” به عنوان اصطلاح، سوء استفاده استفاده کنند.
به طور فزاینده ای در سراسر جهان، تقریباً تمام تفسیرهای سیاسی به طور منفی حول بیگانه هراسی و بە طور مثبت حول ناسیونالیسم سازماندهی می شوند. مذهب و طبقه که زمانی حاملان قدرتمند مشارکت سیاسی توده ها بودند به طور فزاینده ای نفوذ خود را از دست داده اند. مردم امروز به سختی می توانند تضادهای طبقاتی دهه های قبل را بیان کنند و مراکز آیینی، اعضای کمتری دارند. عملا تنها هویت اجتماعی باقیمانده که می تواند هم معنای سیاسی داشته باشد و هم حامل احساسات قدرتمند باشد مسالە ملی است.
در جهانی که مشخصه آن جهانی شدن، ادغام و فراملی بودن، مهاجرت، پناهندگان و تروریسم است بسیاری از مردم یقین دارند که هویت ملی، برجسته تر و احساسی تر شده است.
اگر حقوق، محصول عقل باشد همیشه می‌توان شباهت‌هایی را در میان ملت های مختلف یافت و تنها در صورتی است که حقوق به عنوان بخشی از روان ملی در نظر گرفته شود و فراتر از دسترسی بە بحث عقلانی، در سراسر کشورها غیرقابل ترجمه می‌شوند.
نگاه به «حقوق»، پیوندهای عجیبی با مفهوم آلمانی “میهن پرستی قانون اساسی” دارد. این مفهوم پاسخ مهمی به سؤال فوری آلمان ها پس از جنگ جهانی دوم داد:
چگونه مردم می توانند سرزمین مادری خود را دوست داشته باشند و ارزش‌های انسانی نهادها و آداب و رسومی را که سرزمینشان اتخاذ می‌کند بر اساس دلایل عقلانی ارزشمند بدانند. این برای ملت کورد بسیار مهم است.
دلایل سیاسی استفاده قوی از هویت ملی، چیزی ارائه کرده است که به احساسات عمیق تعلق و ثبات پاسخ می دهد.
تعادل بین عقل و احساس، نباید از بین برود تا احساس ترس، خشم و نفرت، بە هر دلیل به چالشی تبدیل شود که منجر به یک بحث سیاسی گردد که به طرز خطرناکی به خلاء نزدیک خواهد یا تقسیم بندی سیاسی و اجتماعی جدیدی ایجاد شود.
احساسات گرم همیشە توانایی آن را دارند کە دلایل و عقل سرد را تحت تاثیر قرار دهند و حتی نفرت علیە عقلانیت را تحریک کنند.
پیروزی ما تنها زمانی است کە عاطفە و عقل، همزمان، شانس با هم کار کردن را داشتە باشند.
مسالە ملی کورد و برجستە کردن همیشگی آن از سوی کارگزاران سیاسی، ضامن همکاری عقل و احساسات است. این موضوع را هرگز نباید قربانی برخی مصلحت ها یا منافع کوتاە مدت کرد.