ئارمیتا؛ لە ڕوانگەی ئاساییکردنەوەی جینایەت

کوردی- فارسی

ئارمیتا؛ لە ڕوانگەی ئاساییکردنەوەی جینایەت

سەرەتا بە هیوای قەقنەسی ئارمیتا
دواتر، داماڵینی مۆراڵ و لاواز کردنی دەروون لە سیستەمی پاوانخواز پانزە بۆ بیست ساڵ دەخایەنێ، ناسەقامگرتوویی دوو بە پەنج ساڵ، قەیران، شەش حەفتەو ئاساییکردنەوە، ماوەیەکی نادیار.
دوای داماڵینی ئەخلاق، بەرکەوتن بە زانیاری ڕاستەقینە گرینگ نامێنێ، کەسێک کە ئەخلاقی لاواز بووە توانای هەڵسەنگاندنی زانیاری ڕاستەقینەی نییە، ڕاستییەکان هیچی پێ ناڵێن، تەنانەت ئەگەر بە بەڵگە، زانیاری ڕاستەقینەی پیشان بدەیت، ناتوانێت لێی تێبگات؛ ئەو ڕووخاوە.
لە قۆناغی ناسەقامگرتوویی، مەعریفەو زانین، وروژان، کارکردنی نێوانکەسی و کۆنترۆڵی تەکانە دەچنە ناو سووڕی ناتەواو.
لە ڤۆناغی قەیران، کاتێک بەشێک لە کۆمەڵگا بە نیسبەت نەهامەتییەکان، دەنگ هەڵدەبڕێ و کاردانەوە دەکات دەگاتە قەیرانی هەمەلایەن و لەوانە توندوتیژی و تەقینەوە بە مەبەستی گۆڕانکاری پێکهاتەیی لە سیاسەت و ئابووری.
لێرەدا گەر قۆناغی قەیران، لە لایەن تۆتالیتەر، سەرکوت و کۆنترۆڵ بکرێت ئانجا قۆناغی ئاساییبوونەوە یان ئاساییکردنەوە ڕوو دەدات و جینایەت و بێدادی و سەرکوت و ئەشکەنجەو زیندان و کوشتن وەک بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەی لێدێت و ئاسایی دەبێتەوە.
ئەوەی کە دوای یەک ساڵ لە گیانبەختکردنی ژینا، ڕێک ڕووداوێک لە چەشنی ئارمیتا ڕوودەدات جودا لە ڕەهەندەکانی دیکەی خوێندنەوە، دەکرێت لەم چوارچێوەشدا سەرنجی پێبدرێت. تۆتالیتەری ئێرانی ویستوویە قۆناغی ئاساییکردنەوەی جینایەت، هەم تاقی بکاتەوە هەم جێگیری بکات.
گەر دوای ڕاگەیاندنی مەرگی ئارمیتا -کە ئومێدوارم ڕوونەدات- کۆمەڵگا نەچێتەوە قۆناغی قەیران، تۆتالیتەر لەم بازنەیە دەرباز بووەو ئاساییکردنەوەی جینایەت، بە دامەزراوەیی کراوە…
بڕوانە بۆ وتارگەلی پێوەندیدار لەگەڵ ئەم دەستەواژەیە:
Normalization of Crime in Totalitarianism

آرمیتا; از نگاە عادی سازی جنایت

نخست با آرزوی ققنوس آرمیتا
سپس، اخلاق زدایی و تضعیف روحیە مردم در نظام تمامیت خواە، پانزده تا بیست سال طول می‌کشد، بی‌ثباتی دو تا پنج سال، بحران، شش هفته و عادی‌سازی، مدت زمانی نامحدود.
پس از حذف اخلاق، قرار گرفتن در معرض دانش واقعی دیگر مهم نیست، فردی که از نظر اخلاقی ضعیف است، قادر به ارزیابی دانش واقعی نیست، واقعیت ها چیزی به او نمی گویند. او سقوط کرده است.
در مرحله ناپایداری، شناخت، هیجان، عملکرد بین فردی و کنترل تکانە وارد یک چرخه ناقص می شوند.
در مرحله بحران، وقتی بخشی از جامعه حرف می‌زند و نسبت به بدبختی ها واکنش نشان می‌دهد، برای ایجاد تغییرات ساختاری در سیاست و اقتصاد، به بحرانی فراگیر از جمله خشونت و انفجار می‌رسد.
اگر مرحله بحران توسط توتالیتر سرکوب و کنترل شود، مرحله عادی سازی رخ خواهد داد و جنایت، بی عدالتی، سرکوب، شکنجه، زندان و قتل، بخشی از زندگی روزمره خواهد شد.
این که یک سال پس از جانباختن ژینا، رویدادی مشابە برای آرمیتا رخ می دهد جدای از ابعاد دیگر قابل خوانش و پردازش، در این زمینه نیز قابل پژوهیدن است. توتالیتر ایرانی خواستە است عادی سازی جنایت را هم آزمایش کند و هم آن را تثبیت کند.
اگر جامعه پس از اعلام مرگ آرمیتا -کە امیدوارم اینگونە نباشد- به بحران برنگردد توتالیتر از این دوران گریز کرده و عادی سازی جنایت، تثبیت شدە است….