جمع پس از انجام

جمع پس از انجام

“جمع پس از انجام” اصطلاحی است که می توان آن را در هریک از دو حوزه ی روانشناسی اجتماعی و روانشناسی سیاسی، مورد بررسی قرار داد.

این اصطلاح، بیشتر در مورد رفتارها و تعاملات گروهی از انسان ها به کار می رود که پیش تر برای هدفی خاص گردهم آمده اند و این هدف، یا اکنون محقق و یا به دلایلی، دچار تغییر و دگرگونی شده است.

جمع پس از انجام، به دلیل شبکه ای از روابط که در طول زمان و اقدام، ایجاد شده است دارای مجموعه ای از ویژگی ها است که در هر حال، آنها را شبیه تر به یکدیگر و متفاوت تر از دیگران نشان می دهد؛ این شباهت ها و تفاوت ها، گاهی تبدیل به یک تمایز می شود که تا همیشه آشکار است و یک جمع را کاملا نشانه دار می کند. بدیهی است که این وضعیت، در بطن خود، وفاداری، تعهد، اعتماد، احترام، و انسجام (اگرچه نسبی) نیز دارد و در طرق مقابل، می تواند به بروز پراکنش، تنارع و حتی تقابل نیز بینجامد.

****

نگاهی به جمع های از این دست، در تاریخ نزدیک و در برش های مکانی، نشان می دهد که اکثریت قابل اعتنای “جمع های پس از انجام”، به رغم تمامی خرده مشکلات، عناصر تعهد، اعتماد، احترام و انسجام را در خود درونی ساخته اند و بر همین اساس، نشانه دار نیز شده اند به نحوی که بر پایه ی همان هدف اولیه ای که آنها را در کنار یکدیگر قرار داده بود اکنون نیز بنابر مقتضیات، اگرچه نه به صورت دائمی اما به صورت مقطعی، این نشانه های مشترک، در تعریف اهداف جدید، نمود پیدا می کنند.

در این میان اما جمع هایی وجود دارند که نتوانسته اند “جمع پس از انجام” باقی بمانند و بعضا در تعارض های جدی و عمیق، گرفتار شده اند که تا مرحله ی دشمنی و تقابل نیز پیش رفته است.

اما چه عواملی، می توانند بر جمع پس از انجام تاثیر بگذارند؟

هریک از عوامل ساختاری و تًبًعی، می توانند تاثیرات متفاوتی بر رفتارها و تعاملات جمع پس از انجام داشته باشند. مثلا در ساختارها به تاثیر فرهنگ و فلکلور، می توان اشاره کرد که می توانند تاثیری بزرگ بر جمع یا جمع های پس از انجام بگذارند. بدیهی است که این تاثیر بزرگ، هم می تواند مثبت و هم منفی باشد بدین معنا که جمع پس از انجام را منسجم نگاه دارد یا اینکه آن را پراکنده، متعارض و در تقابل با یکدیگر قرار دهد. در کنار فرهنگ، به فلکلور نیز اشاره شده است که منظور، بیشتر، تاثیر بلند مدت رویه ها، پندها و ضرب المثل ها بر اعضای تشکیل دهنده ی جمع است.

عامل تربیتی از دیگر فاکتورهای موثر بر تداوم یا پراکنش جمع های پس از انجام است. بیگمان، سیستم تربیتی حاکم بر نظام خانواده ها و جامعه، تاثیر تعیین کننده ای بر جمع های پس از انجام گذاشته و تداوم یا کم رنگ شدن و در ادامه پراش آن را تضمین می کند.

از دیگر عواملی که می توان به آن به عنوان یک عامل ساختاری اشاره کرد اقتصاد است. البته اقتصاد، در این موضوع، بیشتر به معنای شدت و دامنه ی تاثیر “نظام سود و زیان” است و آن مقصود فراگیر از اقتصاد، مورد نظر نیست.

عامل روانشناختی نیز از دیگر عوامل ساختار است که چه به صورت روانشناسی فرد و چه در حوزه ی روانشناسی اجتماعی، در جمع های پس از انسجام می تواند تاثرگذار و حتی تعیین کننده باشد.

اما در میان عوامل تَبَعی، شاید دو عامل “هدف” و “زمان”، در اولویت قرار بگیرند؛ هدف از آن جهت، که ممکن است در مرحله ی هدف گذاری، اندیشیده، برنامه گذاری شده، تنظیم شده و …باشد یا درست برعکس، بی توجه به هریک از اندیشه و برنامه و تنظیم، وارد فرایند اجرا شده است.

همچنین عامل زمان نیز می تواند جمع های پس از انجام را به صورت ایجابی یا سلبی، تحت تاثیر قرار داده بر تداوم یا پایان آن تاثیر بگذارد.

در بررسی توامان هدف و زمان به صورت دو متغیر پیوسته، به دو عامل “تغییر سلیقه” و “مکان به معنی “فاصله از هدف” و “فاصله از جمع” نیز می توان اشاره کرد که می توانند بر “جمع پس از انجام” تاثیر بگذارند.

در بررسی “جمع پس از انجام” و آنچه این اصطلاح را در حوزه ی روانشناسی سیاسی قرار می دهد نوع نگاه جمع به “قدرت” و “تعابیر مختلف از قدرت” است که در انسجام یا تنازع و تقابل پس از انجام، تاثیری قطعی دارند.

در آینده بیشتر به این موضوع خواهم پرداخت.

پ.ن: نگاه من در به کاربردن این اصطلاح، مشخصا “رۆژهەلات” کوردستان به عنوان مشاهده و نمونه بوده است.